Engelli Hakları

Engelli hakları

Engelli hakları  engel durumu nedeniyle engelsiz bireyler gibi eşit haklara erişiminin sağlanması  için engellilere verilen pozitif ayrıcalık sağlayan haklara verilen genel addır.

Türkiye’de Engelli Hakları

Engelli Hakları konusu istenilen ama bir türlü verilmeyen haklar ile kısmen de olsa verilen haklar olmak üzere konu 2 ana kategoride değerlendirilmektedir. Engelliler için verilen hakların büyük bir çoğunluğu genelde maddi açıdan indirimi ve muafiyeti içeren kanunlardan ibarettir. 

Türkiye’de Kanunen Verilmesi Zorunlu Temel Hizmetler:

1-Çevresel Mimari Erişim Hakkı

Türkiye‘de, belediyeler 572 sayılı kanun hükmünde kararname gereğince engellilere uygun düzenlemeleri standartlara uygun olarak yapmak zorundadır. İmar Mevzuatına ulaşılabilirlikle (fiziksel engellerin kaldırılmasıyla) ilgili hükümler eklenmiştir. Buna göre, kaldırımlar, yaya yolları, konutlar ve umumi binalar engellileri ulaşabilirliğine uygun olarak yapılmak durumundadır.

2-Ulaşım Hakkı

Toplu Taşıma Şehir içi Toplu Taşıma hakkında ilgili kanun maddesi Şehirlerarası Toplu Taşıma hakkında ilgili kanun maddesi
Karayolu ulaşımı KAMU KURUM VE KURULUŞLARININ ÜRETTİKLERİ MAL VE HİZMET TARİFELERİ  İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN ( Kanun Numarası: 4736 Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 24645 ) 1. Madde; Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, toplu taşım hizmetlerinde malul, yaşlı, öğrenci ve basın kimlik kartı sahiplerine indirim uygulamaya yetkilidirler.  Resmi Gazete Tarihi: 11.06.2009 Resmi Gazete Sayısı: 27255 KARAYOLU TAŞIMA YÖNETMELİĞİ  (Değişik ibare: RG-21/8/2009-27326) % 40 oranında özürlü olduğunu belgeleyen kişiler için bilet ücreti geçerli ücret tarifesi üzerinden % 30 indirimli düzenlenir.
Demiryolu ulaşımı
  • -engel oranı  %40 ile %49 arasına %20 indirim uygulanır.
  • - engel oranı %50 ve üzeri ücretsiz yararlanır.
  • -%40 ile %49 arasına %20 indirim uygulanır.
  • -  %50 ve üzeri ücretsiz yararlanır.
Havayolu ulaşımı yüzde 40 ve üzeri oranda engelli olanlar promosyon ücretler hariç uygulanabilir ücretler üzerinden tüm iç hatlarda yüzde 25 indirim sağlanmaktadır.


3-Ortopedik Engelliler için Araç alımlarına getirilen yasal kolaylıklar

Günlük ulaşımda engellinin ulaşım ihtiyacı için ithal edilen araçlardan hiç bir şekilde gümrük vergisi talep edilemez. H sınıfı sürücü belgesine sahip olan özürlüler yurt içinden aldıkları özel tertibatlı otomobillerde, katma değer vergisi indiriminden yararlanmakta ve taşıt alım vergisinden muaf tutulmaktadır. Ortopedik engellilere otomobil tipi araç alımlarında engel durumuna göre aracı hareket ettirici düzenek yer alan kullanıma uygun hale getirilmiş araçlardan Özel Tüketim Vergisi alınmaz.

Engellinin Eğitim Hakkı 

eğitim seviyesi sağlanılan haklar diğer haklar
rehabilitasyon evde bakım yardımı
İlköğretim
Ortaöğretim İşitme engelli öğrenciler meslek liselerine sınavsız yerleşebilmektedirler
yüksek öğretim Yükseköğretim kurumuna girmeye hak kazanan ve kayıt yaptırarak öğretime başlayan öğrenci ilk yılında bulunduğu ilin valiliği bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı‘na başvurması durumunda, Başbakanlık Bursu’ndan yararlandırılır. Ayrıca yardımcı ders araç gereçlerinin temini konusunda engelli öğrenciye destek verilmektedir. Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü’nün öğrenci yurtlarından özürlü öğrenciler istemde bulunmaları halinde öncelikle yararlanabilmesi sağlanır. Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından uygulanan harç ve öğrenim kredisi tahsisinde %40 ve üzerinde özürlü olduğunu belgeleyenlere öncelik tanımakta ve harç kredisinin geri ödenmesinde yönetim kurulu kararı ile %50 indirim yapılmaktadır.

  • ÖSYM, engelli öğrencilere 25 puana kadar avantaj ve ek kontenjanlarda öncelik sağlamaktadır.
özel eğitim
çeşitli mesleki eğitim programları Kamu kurumları  arasında yapılan protokol anlaşmalara göre Halk Eğitim Merkezleri’nde %40 ve üzeri engellilerden hiç bir ad veya isim adı altında ücret talep edilemez. Söz konusu eğitmen sözleşmeli bir eğitmen bile olsa bunu talep edemez.

 

 

Sosyokültürel etkinlikler

Tiyatro Devlet Tiyatroları‘nda ücretsiz olarak protokol sırasında oyun izleyebilmektedirler. İlgili yasa gereği kültür bakanlığından engelli tiyatrosu maddi destek almaktadırlar.

  • - Özel Tiyatrolara Devlet Desteği Yönetmeliği
Sinema Tüm sinemalarda ve özel tiyatrolardan engellilere indirimli tarife uygulanır.
Özel Gösteriler
Özel Hizmet veren Medya Digiturk firmasının engellilere sağladığı indirimler bulunmaktadır.


İletişim

 

 

Özel iletişim vergileri ilgili kanunun maddesi gereği engellilerden talep edilmez bu sayede özel hizmet veren firmalar %50 ye varan indirimler yapabilmektedirler.


verilen iletişim hizmetleri
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
tarife indirimi
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
tarife şartnamesi
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
bu hizmet veren firma
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Sabit Telefon Şehiriçi 3000 Dk . + saat 19’dan saat 07’ye 3000 Dk. ücretsiz ( 31.12.2011 Tarihine kadar geçerli) Gazi, gazi eşi, gazi babası, şehit ailesi (anne, baba, eş) üyelerinden ücretsiz seyahat kartı sahipleri ile özür durumuna göre, tüm vücut fonksiyon kaybı oranı, %40 ve üzeri olan müşterilerimiz için “Sosyal Tarife paketi” oluşturulmuştur. Türk Telekom(Sosyal Tarife paketi) 
Mobil telefon aynı  operatör için ; %50 ye varan indirim %40 ve üzeri engelli raporu sahibi olmak
Sabit İnternet ortalama %20 indirim Görme Engelliler İndirim Kampanyası Taahhütnamesi  Türk Telekom

 

 

İş

İşengelli açısından iş kanunu maddeleri işveren açısından iş kanunu maddeleri
İŞ KANUNU Kanun Numarası : 4857 Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu (1) Madde 30 – (Değişik : 15/5/2008-5763/2 md.)“İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü, kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır..” İŞ KANUNU Kanun Numarası : 4857 Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu (1) Madde 30 – (Değişik : 15/5/2008-5763/2 md.)“..kontenjan fazlası  özürlü çalıştıran, yükümlü olmadıkları halde özürlü çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin yüzde ellisi Hazinece karşılanır..”
Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık(Madde 101) Bu Kanunun 30 uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve çalıştırmadığı her ay için yediyüzelli milyon lira para cezası verilir. Kamu kuruluşları da bu para cezasından hiçbir şekilde muaf tutulamaz.


Engellilere uygulanan vergi indirimleri 

Engelli vergi indirim işlemleri dilekçe örnekleriyle Vergi Dairesi Başkanlığı sitesinde yer almaktadır.

Özel sektörde işçi olarak çalışan engellilere uygulanan vergi indirimleri


yıllara göre
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
1. derece %80 ve üzeri
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
2. derece %60 ile 79 arası
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
3. derece %40 ile 59 arası
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
2011 700 TL 350 TL 170 TL
2010 680 TL 330 TL 160 TL
2009 670 TL 330 TL 160 TL
2008 600 TL 300 TL 150 TL

Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabında uygulama: Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulu’nca tespit edilen çalışma gücü kayıp oranının asgari; olarak hesaplanan sakatlık indirimi, çalışanın ücret matrahından indirilmektedir. Sakatlık indiriminden yararlanacak birden fazla kişinin bulunması halinde, bu rakamlar, her biri için ayrı ayrı belirlenerek, indirim uygulanmasında toplu olarak dikkate alınmaktadır.


Kamuda çalışan engellilere uygulanan vergi indirimi 

  • Emekli Sandığı‘na bağlı çalışanlar için yıllık
    • Birinci derece sakat olanlarda 907 TL
    • İkinci derece sakat olanlarda 453 TL
    • Üçüncü derece sakat olanlarda 226 TL
  • Hizmet erbabının kalkınmada öncelikli yörede bulunulması halinde bu tutarlar sırasıyla:
    • Birinci derece sakat olanlarda 1.209 TL
    • İkinci derece sakat olanlarda 604 TL
    • Üçüncü derece sakat olanlarda 302 TL

Bu tutarlar yukarıda belirtilen hizmet erbabı için yıllık gelir vergisi matrahlarından indirilecek rakamları oluşturmaktadır.

Kendi işini kuran engellilere sağlanan kolaylıklar 

  • Normal yörede faaliyette bulunulması halinde:
    • Birinci derece sakat serbest meslek erbabında: 709 TL
    • İkinci derece sakat serbest meslek erbabında: 453 TL
    • Üçüncü derece sakat serbest meslek erbabında: 226 TL
  • Kalkınmada öncelikli yörede faaliyette bulunulması halinde;
    • Birinci derece sakat serbest meslek erbabında:1.209 TL
    • İkinci derece sakat serbest meslek erbabında: 604 TL
    • Üçüncü derece sakat serbest meslek erbabında: 302 TL
  • Kendi işini kuran serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunması halinde durumuna göre, yukarıdaki rakamlara ilave olarak ayrıca özürlü kişi sayısı kadar hesaplanan miktar, bu mükelleflerin yıllık gelir vergisi matrahından indirim konusu yapılacaktır.

 

 

Erken ve malulen emeklilik hakkı 

Çalışabilir durumda ona engellinin fiziki ve fizyolojik niteliklerine bağlı olarak verilen sağlık raporundaki iş yapabilir yüzde oranına göre engellinin fiziki iş yapabilme kapasitesinin yanı sıra fizyolojik kabiliyeti oranında malulen erken emekli olabilmesi sağlanılmaktadır. Normal şartlarda sağlıklı biri 25 yıllık işgünü sigorta primi yatırırken engellinin durumuna bağlı olarak en erken 15 yılda malulen emekli olabilmesi söz konusu olmaktadır. Yanlış ödemiş olduğu prim hesabına göre aldığı emekli maaşı çalışırken aldığının %60 oranındadır. Hiç çalışmamış, çalışamaz durumdaki engellilere bağlanılan malullük maaşı hakkı bulunmaktadır.

Engellinin çalışamadığı  süreler için geçmişe dönük sigorta primi ödemek hakkı talebi, ilgili mevzuatlarda kişi engelli olsun veya olmasın; çalışmasa bile yurt dışında kaldığı süreyi, anavatanına kesin dönüş yapacağını bildirdiği ve bunu resmileştirdiği zaman yurt dışında kalmış olduğu süreyi (süre sınırlaması olmaksızın) geçmişe dönük prim borçlanması olarak ödeyebilme hakkı ilgili mevzuatlarca sağlanılmıştır.

Türkiye’deki engellilerinde anayasanın eşitlik ilkesi gereği çalışamadıkları süreler için belli şartlar altında geçmişe dönük prim borçlanma haklarının sağlanması konusunda ilgili insan hakları dernekleri tarafından kamu davası açılarak bu hakkın kazanılması açısında talepte bulunması gerekmektedir. Bu konuda belli başlı bir kaç derneğin öngörülen kamu davası içi ön çalışma yaptığı öngörülmektedir.


Engelli yüzdesine göre verilen yasal haklar 

Engelli %’si
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Engel Türü
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Emeklilik 

Şartı

Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Araç  alımında KDV[24] +ÖTV MTV muafiyeti
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Sağlanılan Diğer Haklar
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Vergi indirimi yansıması
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
Resmi Referanslar :
Tarayıcınız bu resmin gösterilmesini desteklemiyor olabilir.
%1 ile %39 arası Ortopedik Engeliler için normal emeklilik %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti YOK YOK Malul ve Engellilerin Araç Alımında ÖTV İstisnası Uygulamasının Şartları ile İstisnadan Yararlanılan Araçların Satışında Vergi Uygulanması. 
%40 ile %59 arası Tüm Engel Türleri 18 yıl; gün primi şartı %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 3. derece; Vergi indirimi Çalışan Maaşı +25 lira
%60 ile %79 arası Tüm Engel Türleri 16 yıl; gün primi şartı %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 2. derece; Vergi indirimi Çalışan Maaşı +50 lira 5510 Sayılı  madde 25- (Değişik: 17/4/2008-5754/13 md.) “..en az % 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûl sayılır..” 
%66 ve üzeri Tüm Engel Türleri Sigortalı  olduktan sonra %’si! %66 ve üzeri olanlara malulen emeklilik hakkı %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 2. derece; Vergi indirimi Çalışan Maaşı +50 lira 506 sayılı  Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 53. maddesinde göre; a) Çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirdiği tespit edilen, sigortalı, malullük sigortası bakımından malul sayılır.
%80 ve üzeri Tüm Engel Türleri 15 yıl ; gün primi şartı %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 1. derece; Vergi indirimi Çalışan Maaşı +100 lira
%81 ve üzeri Tüm Engel Türleri 15 yıl ; gün primi şartı %1 ile %89 arası Ortopedik Engelli için Aracı hareket ettirici donanımlı araç şartıyla KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 1. derece Vergi indirimi ; + işyeri priminde %50 indirim Çalışan Maaşı +100 lira SAYI  : B.13.2.SSK.5.01.08.00/VII-031/ KONU : 4857 Sayılı Kanunun 30 uncu Maddesinin Uygulaması (G E N E L G E) 16- Ek “..% 80’den fazla kaybetmiş özürlüyü çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre ödemeleri gereken işveren sigorta prim hisselerinin % 50’sini kendisi, % 50’sini Hazine öder.” 
%90 ve üzeri Tüm Engel Türleri 15 yıl ; gün primi şartı %90 ve üzeri Tüm Engel türlerine; Şartsız KDV, ÖTV, MTV muafiyeti 1. derece Vergi indirimi ; + işyeri priminde %50 indirim Çalışan Maaşı +100 lira Malul ve Engellilerin Araç Alımında ÖTV İstisnası Uygulamasının Şartları ile İstisnadan Yararlanılan Araçların Satışında Vergi Uygulanması. 
  • Twitter
  • Pinterest
  • Buzz
  • Facebook
  • LinkedIn
  • İnstagram
  • YouTube
  • Vimeo
  • Dailymotion